विकसता विकसता......

*शिक्षक संवाद : १ : शिक्षक दिनानिमित्त* सस्नेह नमस्कार , नुकतीच एक कथा वाचनात आली : ' पद्मनाभ गुरुजी वर्गात एकदा विद्यार्थ्यांच्या ' आकांक्षांची चाचणी ' घेत होते. ‘तू कोण होणार ?' हा त्यांचा प्रत्येक विद्यार्थ्यांला प्रश्न होता. ' मी विधिज्ञ होईन ', ' मी स्थापत्यवेत्ता होईन ', ' मी गणितज्ञ होईन ', ही सामान्य उत्तरे होती. ' मी इंजिनचालक होईन ', ' मी नावा बांधीन ', ही औत्सुक्य निर्माण करणारी उत्तरे होती. ' मी जादूगार होईन ', ' मी कोंबड्यांचा व्यापारी होईन ', ही ही वर्गात हसू पिकवणारी उत्तरे होती. छोट्या वांचीचा क्रम यायचा होता. त्याला वाटत होते आपल्या मनातील उत्तर कोणी देऊ नये. वांचीची पाळी आली तेव्हा आपली आकांक्षाच जणू सफल झाली आहे अशा प्रसन्न मुखाने त्याने उत्तर दिले , ' मी साधू होईन! हे ऐकताच हास्याचा ; उपहासाचा कडेलोट झाला. पाच मिनिटे सर्व वर्ग हसत राहिला. ' जय अलख निरंजन ' करणाऱ्या वैराग्याच्या वेशात काही विद्यार्थी वांचीला बघू लागले. धुनी पेटवून अंगावर राख फासून बसणाऱ्या बाबांची बालमूर्ती...

Rediscovering Bhārat: Awakening to Our True Self I am writing today to share an inspiring story of a teacher whom I came across a few months ago. The way he responded to a simple incident in his classroom with such sensitivity led his life to take the form of an extraordinary intellectual journey. This story is about Georges Ifrah, a mathematics teacher and historian from France. His work gives us a true sense of learning, curiosity, and exploration. In the 1970s, Georges Ifrah was teaching mathematics at an elementary school in France. Like many sensitive teachers, he believed that students should ask questions without fear, hesitation, or embarrassment. He believed that no question was too small or unworthy of attention. Once, during a class discussion, a student asked him a simple question— “Where do numbers come from? Who invented them? Why do we write them the way we do?” After that, other students asked many questions—Why are numbers like 1, 2, and 3 written the way they are?...

ज्ञान वारशाचा पुनर्शोध आणि भारताचे आत्मभान काही महिन्यांपूर्वी वाचनात आलेल्या एका शिक्षकाची प्रेरणादायी कथा शेअर करण्यासाठी आज लिहित आहे. त्यांच्या वर्गातील एका साध्या प्रसंगाला त्यांनी ज्या संवेदनशीलतेने प्रतिसाद दिला , त्या एका घटनेमुळे त्यांच्या पुढील आयुष्याने एका विलक्षण बौद्धिक प्रवासाचे रूप घेतले. ही कथा फ्रान्समधील गणित शिक्षक आणि इतिहासकार जॉर्ज इफ्रा यांची आहे. त्यांचे कार्य आपल्याला शिक्षण , जिज्ञासा आणि संशोधनाच्या खऱ्या भावनेची जाणीव करून देते. १९७० च्या दशकात जॉर्ज इफ्रा फ्रान्समध्ये एका प्राथमिक शाळेत   गणित शिकवत होते. अनेक संवेदनशील शिक्षकांप्रमाणेच त्यांनाही वाटत होते की , विद्यार्थ्यांनी भीती , संकोच किंवा लाज न बाळगता प्रश्न विचारले पाहिजेत. त्यांचा विश्वास होता की कोणताही प्रश्न छोटा नसतो. एकदा वर्गातील चर्चेदरम्यान एका विद्यार्थ्याने त्यांना साधासा प्रश्न विचारला— “ संख्या कुठून आल्या ? त्यांचा शोध कोणी लावला ? आपण त्या अशाच प्रकारे का लिहितो ?” यानंतर इतर विद्यार्थ्यांनीही अनेक प्रश्न विचारले— १ , २ आणि ३ सारखे अंक असेच का लिहिले जातात ? प्राचीन संस्कृत...

  Mahārāṣṭra Dharma In 1999, during a month-long tour of Northeast India, I visited the Keshavdham office in Guwahati to learn about the work being carried out in Pūrvāñcal i.e northeast India.   We were sitting in the office, waiting for the people we were to meet, when an elderly man,  Faluda    looked inside. Noticing that we were visitors from another place, he politely asked, “Where have you come from? How long have you been travelling? What all have you seen?” When he learned that we had come from Maharashtra, he asked another question: “Have you visited Raigad?” We replied, “Yes, we have seen Raigad.” The moment he heard this, the elderly man immediately bowed down before us in full prostration. We were startled. “What happened?” we asked. Faluda sat beside us and said with deep feeling, “Your feet carry the dust of Raigad. The soil of the land where Śivājī Mahārāj lived and walked has touched your feet. I bow to that sacred soil through you....

                                                                                       महाराष्ट्रधर्म १९९९ साली महिनाभराच्या ईशान्य भारत दौऱ्यात गुवाहाटी येथे केशवधाम कार्यालयात पूर्वांचलातील कामांचा परिचय करून घेण्यासाठी गेलो होतो. ज्यांना भेटायचे होते त्यांची वाट पाहत कार्यालयात बसलो होतो. एक आजोबा कार्यालयात डोकावले. बाहेरचे पाहुणे आहेत हे लक्षात आल्यावर त्यांनी , “ कुठून आलात ? किती दिवस प्रवास आहे ? काय काय पाहिले ?” अशी चौकशी केली. महाराष्ट्रातून आलो आहोत हे कळल्यावर त्यांनी आम्हाला विचारले , “ तुम्ही रायगडावर जाऊन आला आहात का ?” आम्ही “हो , रायगड पाहिला आहे ,” असे सांगितल्यावर त्या आजोबांनी एकदम आम्हाला साष्टांग नमस्कार केला. आम्ही गोंधळलो. “काय झाले ?” म्हणून त्यांना   विचारले. मग आमच्या शेजारी बसत फालूदा   म्...