Skip to main content

तंत्रस्नेही अध्यापकत्व : ६

तंत्रस्नेही अध्यापकत्व : ६

व्हर्चुअल संग्रहालय भेट


        लॉकडाऊन सुरू झाला आणि युरोपमधील एक बातमी वाचनात आली की एका संग्रहालयाच्या क्युरेटरने लॉकडाऊन असला तरी माझे संग्रहालय पाहायला अभ्यागत यायलाच हवेत, या इर्षेने रात्रंदिवस खपून संग्रहालयाचे डिजीटायझेशन केले. ही बातमी वाचल्यापासून अशा व्हर्चुअल संग्रहालय  भेटीचा सहाध्यायदिन कसा योजता येईल, याबद्दल विचार चालू आहे. या संचारबंदीच्या काळात मी काही व्हर्चुअल संग्रहालयाला भेटी दिल्या.


    व्हर्चुअल संग्रहालय भेटीची योजना आखण्यापूर्वी संग्रहालयाचे शैक्षणिक महत्त्व विचारात घेऊया.


यासाठी ई-प्रशिक्षक वर्ष १ अंक ३ ( डिसेंबर २०१३ ) मध्ये प्रकाशित झालेल्या ' संग्रहालय : एका समाज शिक्षण केंद्र' या लेखाची लिंक खाली चौकटीत देत आहे. या लेखात संग्रहालयाची क्षेत्र भेट कशी आयोजित करता येईल याबद्दल विस्ताराने मांडणी केली आहे ती वाचून व्हर्चुअल संग्रहालय भेटीची योजना तयार करूया   .


        संग्रहालय  भेटीची   शैक्षणिक उद्दिष्टे  जाणून  घेतल्यानंतर आणि  संग्रहालयाची क्षेत्र  भेट  कशी योजायची  याबद्दल विचार केल्या नंतर  आता एका  व्हर्चुअल संग्रहालय भेटीसाठीचा  आराखडा तयार करूया. अलीकडेच पुण्यातील प्रसिद्ध राजा केळकर संग्रहालायचे त्यांच्या संग्रहालायची व्हर्चुअल ३ D सहल पर्यटकांसाठी उपलब्ध करून दिली आहे. चला, राजा केळकर संग्रहालयाच्या सहलीचे नियोजन करूया.

           राजा केळकर संग्रहालय
       व्हर्चुअल भेटीसाठी आराखडा

सहाध्याय भेटीची पूर्व तयारी :

१.    दिनकर केळकर यांचे चरित्र कथन करणे

२.    एखादी कलाकृती कशी बघायची असते, त्यातील तपशील कसे नोंदवायचे असतात हे शिकवून त्याची कार्यपत्रके सोडवून घेणे

३.    महाराष्ट्राच्या इतिहासाची कालरेषा तयार करून घेणे.

४.    व्हर्चुअल भेटीच्या वेळी करायच्या नोंदींची नोंदपत्रके तयार करणे.


सहाध्याय भेटीच्या वेळी :

१.  खालील दिलेल्या लिंकवर क्लिक करून राजा दिनकर केळकर संग्रहालयाच्या वेब साईटला भेट द्या आणि कार्यपत्रिकेत नोंदी करा. ( १५ मि )
https://rajakelkarmuseum.org/

२.          पुणे येथील राजा दिनकर केळकर संग्रहालय 3मध्ये पाहण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा आणि २० मिनिटे संग्रहालयातून फेरपटका मारून या.

https://my.matterport.com/show/?m=VavyUHG166x&help=2&play=1&dh=1&nozoom=1


.    संग्रहालयाची वैशिष्ट्ये नोंदवणारे कार्यपत्रक सोडवा. (२०मि)

४.    तुम्हाला आवडलेल्या कोणत्याही दोन कलाकृतींबद्दल दिलेल्या आराखड्यानुसार नोंदी करा.   (२०मि)

५.    चला केळकर संग्रहालयातील खजिना शोधूया, खजिनाशोध खेळ (२०मि)


सहाध्याय भेटी नन्तर :

१.    व्हर्चुअल टूर ऑडीओ-व्हीजुव्हल गाईड तयार करा.

२.    राजा केळकर संग्रहालय भेटीबद्दल ब्लॉग लिहा / विकिपिडीयावरील माहिती अद्ययावत करा.



एका नमुना कार्यपत्रक :

चला कलाकृतीचे निरीक्षण करूया

.    कलाकृतीचे नाव :

.    खाली दिलेल्या चौकटीत कलाकृतीचे रेखाटन काढा.

.    कलाकृतीचे पाच ओळीत वर्णन करा.

.    कलाकृती कशापासून बनवलेली आहे ?

.    संग्रहालयातील अजून कोणत्या कलाकृती या प्रकारच्या आहेत.

.    याप्रकारची वस्तू तुम्ही आजूबाजूला रोजच्या वापरत बघितली आहे का ? तुम्ही बघितलेली वस्तू आणि कलाकृती यात काय साम्यफरक आहे, तो नोंदवा.

.    कलाकृतीबद्दल माहिती सांगणारा जो तक्ता संग्रहालयाने लावला आहे त्यातील कोणते तपशील महत्त्वाचे वाटतात ?

.    ही कलाकृती तुम्हाला का महत्त्वाची वाटते ?

 


व्हर्चुअल संग्रहालयांच्या भेटीसाठी उपयुक्त लिंक्स :


दोन प्रकारच्या भेटी उपलब्ध आहेत -  गॅलरी भेट आणि ३D भेटी

http://naturalhistory.si.edu/

https://indianmuseumkolkata.

https://artsandculture.google.

http://www.indiaculture.nic.

https://www.youtube.com/watch?

https://www.youtube.com/watch?

https://britishmuseum.

https://www.rijksmuseum.nl/en

https://www.louvre.fr/en/


चला तर मग लॉकडाऊनमधून बाहेर पडून आपल्या वर्गाला व्हर्चुअल सहलीला नेऊया.


                                                                        प्रशांत दिवेकर

                                                                        ज्ञान प्रबोधिनी, पुणे

Comments

  1. अप्रतिम संग्रहालये....
    धन्यवाद सर ...मी आपले ब्लॉग वाचून अध्पापनाची नवनवीन तंत्रे शिकले...असं वाटतं लौकडाऊनच्या काळात आपण कात टाकलीय...व नव्याने नव्या
    अध्यापन पद्धती सोबत...विद्यार्थ्यांपासून दूर असुनही त्यांच्या मानसिक स्वास्थ्याची काळजी कशी घ्यावी या जाणीव जाग्रुती सह आता अध्यापन करणार...आनंदाने..

    ReplyDelete
  2. एखादी भेट नक्की करू सर

    ReplyDelete
  3. खूप छान सर ल तुमची नवीन तंत्रे फायदेशीर आहेत आम्हा सर्व शिक्षकांसाठी.

    ReplyDelete
  4. हा घटक माझ्या साठी नवीन आहे.मला संग्रहालय भेटी ची 3D कल्पना अध्यापनात वापरायला खूप आवडेल.
    3D संग्रहालय बघण्यात खूपच छान वाटलं!या लिंक द्वारे विद्यार्थ्यांना स्वतः प्रत्यक्ष त्या ठिकाणी जाऊन संग्रहालय बघितल्या सारखे वाटेल.रोमांचक अनुभव आहे.

    ReplyDelete
  5. नमस्कार सर🙏
    आपण सुचवलेल्या पद्धतीप्रमाणे लवकरच काही वर्गासाठी सहाध्याय भेटी घेण्याचे ठरवत आहोत👍

    ReplyDelete
  6. सौ.मनिषा थोरात सांगली मनपाJune 29, 2020 at 1:49 AM

    3dसंग्रहालय खूप छान आणि मस्तच अनुभव अगदी संग्रहालयात असल्याचा भास झाला .धन्यवाद एक नवीन व छान कल्पना दाखविल्याबद्दल

    ReplyDelete
  7. सर,खरंच आपले वाचन आणि त्या मागे असलेल्या कल्पना खरंच शब्दात वर्णन करता येणार नाही अशा नेहमीच असतात..नक्की हा प्रयत्न करून आपल्याला त्याचे प्रतिसाद कळवेन... सर्व संग्रहालये उत्तम आहेत त्यातून क्षेत्रभेट नक्कीच साधता येईल.

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

वंदे गुरु परंपरा

वंदे गुरु परंपरा गुरुपौर्णिमा   अर्थात   ज्ञानाच्या   परंपरांचे   पाईक   होण्याचा   दिवस इमं विवस्वते योगं प्रोत्कवानहमव्ययम् । विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत । । (४-१) भगवद् गीतेत देखील श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करताना ज्ञानाच्या परंपरेचा दाखला दिला आहे. ते म्हणतात ‘ मी हा अव्यय ( अविनाशी ) योग सूर्याला सांगितला. सूर्याने मनुला सांगितला व मनूने  इक्ष्वाकू   सांगितला.  भारतीय परंपरेत नवीन ज्ञानतत्वाज्ञाच्या शाखांची मांडणी करताना देखील असा गुरु परंपरेचा वारसा सांगितला जातो. कारण ज्ञानाच्या परंपरेच्या संक्रमणातूनच ज्ञान वृद्धिगत होत जाते.                ज्ञान   प्रबोधिनीने   पथकाधिपती   म्हणून   समर्थ   रामदास ,  स्वामी   दयानंद ,  स्वामी   विवेकानंद   आणि   योगी   अरविंद या चार व्यक्तींचा स्वीकार केला आहे.   त्यापैकी एक म्हणजे समर्थ रामदास! कवि   वामन   पंडितांनी   समर्थांची ...

Vande Guru Parampara

  Vande Guru Parampara Guru Purnima – Honouring Our Gurus, Upholding the Tradition इमं विवस्वते योगं प्रोत्कवानहमव्ययम् । विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत । । (४-१) In the Bhagavad Gita, while advising Arjuna, Lord Krishna gives an example of the tradition of knowledge. He says, “I imparted this indestructible Yoga to the Sun (Vivasvan), who passed it on to Manu, and Manu, in turn, passed it on to Ikshvaku.” In the Indian tradition, whenever new knowledge or philosophy is presented, the legacy of the Guru's tradition is also acknowledged—because knowledge flourishes only when its lineage is preserved and passed on. Jnana Prabodhini has accepted four great personalities—Samarth Ramdas, Swami Dayananda, Swami Vivekananda, and Yogi Arvind—as its visionaries, and pathfinders who have shaped Jnana Prabodhini ideals and direction. Today, let us learn about Samarth Ramdas. The poet Vaman Pandit praises him with the following verse. शुकासारखे पूर्ण वैराग्य ज्याचे...

Talk on Bhartiya Heritage of Educational Practices @ International Conference on Interpreting Cultures and Traditions: Shifting the Lenses

                                                    Talk on Indian Knowledge System : Bhartiya Heritage of Educational Practices   & Relevance in Contemporary Society   @ International Conference on Interpreting Cultures and Traditions:   Shifting the Lenses RIWATCH, Arunachal Pradesh   19-21 December 2025 I feel honoured to speak today as a plenary speaker at this international conference, Interpreting Cultures and Traditions – Shifting the Lenses, on Indian Knowledge Systems, especially traditional modes of knowledge transmission and their relevance in contemporary society. This session on Bharatiya Heritage of Educational Practices is being organised here at the RIWATCH campus. Standing at this podium today, I can recall the journey of RIWATCH—how it has grown ste...