तंत्रज्ञान स्नेही अध्यापकत्व : २

तंत्रज्ञान स्नेही अध्यापकत्व : २

                 विषयज्ञान , अध्यापनशास्त्राचे ज्ञान आणि तंत्रज्ञान या तीन विचार आणि कार्यक्षेत्रांचा  एकत्र विचार करणाऱ्या प्रतिमानाचा ( TPCK / TPACK :  Technological Pedagogical Content Knowledge; Mishra & Koehler,२००६ ) वापरून पाठ नियोजन करण्यापूर्वी या प्रतीमानाच्या आधारे अध्यापकाने कसा विचार करावा याबद्दलची मांडणी या भागात केली आहे. 

             हे प्रतिमान वापरून  अध्यापकाने काय पद्धतीने व कोणत्या टप्प्यांनी विचार करत जावे  हे शिकण्यासाठी एक आराखडा देतो आहे. हा आराखडा पाठ नियोजानापूर्वी भरावा. हा आराखडा भरताना अध्यापनाचा आशय, अध्ययन-अध्यापन प्रक्रिया आणि तंत्रज्ञानाचा वापर याबद्दल  जो विचार आणि चिकित्सा अध्यापकाने करणे अपेक्षित आहे ती होऊ शकेल. 

आराखडा

आराखडा विषय : इयत्ता : पाठ्य घटक : अध्यापनासाठी उपलब्ध तासिका : अध्यापनाची उद्दिष्टे : १. २. ३. आता खालील आराखड्यात दिलेल्या सूचनांप्रमाणे सारशब्द ( Key words ) लिहा. १.    खालील चौकटींमध्ये अध्यापनाचा पाठ्यांश विचारात घेऊन सारशब्दांची यादी करा. विषयाचे ज्ञान : आशय शिक्षणशास्त्राचे ज्ञान : अध्ययन-अध्यापन पद्धती तंत्रज्ञानाचे ज्ञान २.    वरच्या चौकटीत लिहिलेले सारशब्द खालील चौकटींमध्ये निकषानुसार जोड्या जुळवून लिहा शिक्षणशास्त्र आणि विषय ज्ञान सारशब्दांची जोडी तंत्रज्ञान आणि विषय ज्ञान सारशब्दांची जोडी तंत्रज्ञान आणि शिक्षणशास्त्र सारशब्दांची जोडी ३.    आपली अध्यापनाची उद्दिष्टे विचारात घेवून वरच्या चौकटीतील शब्दांची त्रिके तयार करा. विषयज्ञान – शिक्षण शास्त्र – तंत्रज्ञानाची त्रिके

आता सराव करण्यासाठी एक नमुना आराखडा भरुया .

विचार करण्यासाठी चेतक म्हणून आराखड्यात काही शब्द दिले आहेत. त्या प्रकारचे संकल्पनेशी निगडीत शब्द आराखड्यात भरावेत.

आराखडा

आराखडा विषय : जीवशास्त्र इयत्ता : आठवी पाठ्य घटक : मानवी हृदय : रचना व कार्य अध्यापनासाठी उपलब्ध तासिका : अध्यापनाची उद्दिष्टे : १. मानवी हृदयाच्या रचनेचा परिचय होणे. २. हृदयातील रक्त प्रवाहाच्या अभिसरणाची प्रक्रिया माहित होणे. ३. ................................................................................ ४. ................................................................................ आता खालील आराखड्यात दिलेल्या सूचनांप्रमाणे सारशब्द ( Key words ) लिहा. ४.    खालील चौकटींमध्ये अध्यापनाचा पाठ्यांश विचारात घेऊन सारशब्दांची यादी करा. विषयाचे ज्ञान : आशय शिक्षणशास्त्राचे ज्ञान : अध्ययन-अध्यापन पद्धती तंत्रज्ञानाचे ज्ञान हृदयाचे स्थान, आकार, हृदयाची  रचना, भागांची नावे .................................... .................................... व्याख्यान पद्धती, स्पष्टीकरण , व्हिज्युअलायझेशन, चेतक प्रश्न, रेखांकन कौशल्य .................................... .................................... छायाचित्र, आकृती, रेखाटन, अॅनिमेशन, चित्रपट्टिका   .................................... .................................... ५.    वरच्या चौकटीत लिहिलेले सारशब्द खालील चौकटींमध्ये निकषानुसार जोड्या जुळवून लिहा शिक्षणशास्त्र आणि विषय ज्ञान सारशब्दांची जोडी तंत्रज्ञान आणि विषय ज्ञान सारशब्दांची जोडी तंत्रज्ञान आणि शिक्षणशास्त्र सारशब्दांची जोडी रक्ताभिसरण : व्हिज्युअलायझेशन .................................... .................................... अॅनिमेशन : रक्ताभिसरण .................................... .................................... अॅनिमेशन : व्हिज्युअलायझेशन .................................... .................................... ६.    आपली अध्यापनाची उद्दिष्टे विचारात घेवून वरच्या चौकटीतील शब्दांची त्रिके तयार करा. विषयज्ञान – शिक्षण शास्त्र – तंत्रज्ञानाची त्रिके रक्ताभिसरण : व्हिज्युअलायझेशन : अॅनिमेशन ................................................................................ ................................................................................

           या प्रमाणे पाठ्य घटकाचे विश्लेषण करून पाठ नियोजनाला सुरवात केल्यास अध्यापनात योग्य तंत्रज्ञानाचा सुयोग्य वापर करता येईल. 

अध्यापन उत्तम  होण्यासाठी  शैक्षणिक उद्दिष्टे,  आपल्या आणि आपल्या विद्यार्थ्यांच्या क्षमता यांचा विचार करून योग्य  तंत्रज्ञानाच्या साह्याने एखाद्या शैक्षणिक अनुभवाची योजना कशी करता येईल याचा विचार क्रमशः  करू या.

प्रशांत दिवेकर

ज्ञान प्रबोधिनी, पुणे